İranın dini hakimiyyəti Tehranın küçələrində inqilabçı tərəfdarlarını geniş şəkildə səfərbər edir. Lakin bu birlik nümayişinin arxasında iqtisadi problemlər və dövlət repressiyaları ilə bağlı dərin daxili fikir ayrılıqlarının aradan qalxıb-qalxmadığı hələ də aydın deyil.

İranın müxtəlif bölgələrində çoxsaylı insanlar İslam Respublikasının keçmiş Ali Rəhbəri Ayətullah Əli Xameneinin bir həftə davam edən dəfn və anım mərasimlərində iştirak ediblər. Xamenei müharibənin ilk günlərində ABŞ və İsrailin birgə hücumları nəticəsində həlak olmuşdu. Mərasimlər matəm tədbirləri, yürüşlər və kütləvi toplantıları əhatə edib.

Ucuz nəqliyyat, yemək və yaşayış imkanları ilə dəstəklənən bu kütləvi mərasimlər bəzi müşahidəçilər tərəfindən İslam Respublikası üçün bir növ ictimai sınaq kimi qiymətləndirilir. Rəsmilər isə geniş iştirakı ölkənin gücünün və xarici düşmənlərə, eləcə də daxili tənqidçilərə qarşı müqavimət iradəsinin göstəricisi hesab edirlər.

Tehranda böyük izdihamın toplanmasına baxmayaraq, analitiklər və hətta bəzi yüksək vəzifəli rəsmilər xəbərdarlıq edirlər ki, iştirakçıların sayı dini hakimiyyətə ümumi xalq dəstəyini göstərmir.

Müasir İran tarixi üzrə bir ekspert bildirib ki, təkcə dəfn mərasiminə baxaraq siyasi sistemin populyarlığını qiymətləndirmək mümkün deyil. Çünki İranda belə mərasimlər ənənəvi olaraq həmişə geniş iştirakla keçirilir.

Reuters-in müxbiri mərasim iştirakçılarından bəziləri ilə söhbət edib. Onların sözlərinə görə, tədbirə qatılmalarının əsas səbəbi tarixi hadisəni yaxından görmək və ya dini inancları olub, siyasi dəstək nümayiş etdirmək deyil.

İştirakçılardan biri deyib: “Mənim burada olmağım hökuməti dəstəklədiyim anlamına gəlmir. Bu, ölkəmin tarixində mühüm hadisə idi və onu öz gözlərimlə görmək istəyirdim.”

İştirakçıların dəqiq sayı təsdiqlənməsə də, havadan çəkilmiş görüntülər yüz minlərlə insanın mərasimlərə qatıldığını göstərir. Bununla belə, analitiklər hesab edirlər ki, hakimiyyətin sabit ideoloji dayağı ölkə əhalisinin təxminən 15–20 faizini təşkil edir.

Bu, 1989-cu ildən sonra ilk dəfədir ki, İranın Ali Rəhbəri üçün dəfn mərasimi keçirilir. Həmin il Ayətullah Ruhullah Xomeyni dəfn edilmiş və milyonlarla insan mərasimdə iştirak etmişdi.

Xamenei 28 fevral 2026-cı ildə vəfat etsə də, müharibə səbəbindən dəfn mərasimi gecikdirildi və bu, dövlətə genişmiqyaslı rəsmi mərasim təşkil etmək imkanı verdi.

Bu mərasim eyni zamanda hökumət tərəfdarlarının həyati əhəmiyyət daşıdığını düşündüyü müharibənin başa çatmasından sonra keçirilən ilk böyük ictimai toplantıdır.

Bəzi iştirakçılar bildirirlər ki, mərasimdə iştirak etmələri liderlərə hörmət əlamətidir. Digərləri isə dini borc, iqtisadi səbəblər və ya başqa motivlərlə gəldiklərini deyirlər.

Bu arada ölkədə iqtisadi problemlər davam edir. ABŞ ilə dörd ay davam edən müharibə insanların iqtisadi vəziyyətini daha da ağırlaşdırıb. Yüksək inflyasiya və milli valyutanın dəyərdən düşməsi əhalinin alıcılıq qabiliyyətini ciddi şəkildə azaldıb.

Tehran sakinlərindən biri deyib: “Niyə mən bu nümayişdə iştirak etməliyəm? Belə mərasimlər keçirməkdənsə, insanların iqtisadi problemlərini həll edin.”

İqtisadi narazılıq bundan əvvəl ölkə üzrə geniş etirazlara səbəb olmuş, bu etirazlar zamanla mövcud siyasi sistemin sona çatdırılması tələbinə çevrilmiş və sərt şəkildə yatırılmışdı.

İl ərzində etirazçılar barəsində edam hökmlərinin icrası davam edib. Eyni zamanda, Xameneinin ölüm xəbəri yayıldıqdan sonra bəzi vətəndaşların sevinc ifadə etməsi barədə də məlumatlar yayılıb.

Keçmiş yüksək vəzifəli rəsmilərdən biri cəmiyyətdə dərin parçalanmaların mövcud olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, İranda hakimiyyət tərəfdarları, tənqidçilər və əsas narahatlığı iqtisadi vəziyyət olan böyük bir qrup mövcuddur.

O, vəziyyəti ailə başçısının dəfn mərasiminə bənzədərək deyib: “Övladlar dəfn mərasimində bir araya gəlirlər, amma mərasim başa çatdıqdan sonra aralarındakı fikir ayrılıqları yenidən üzə çıxır.”

Bu vəziyyət 2020-ci ildə Qasım Süleymaninin dəfn mərasimini xatırladır. Həmin mərasimə böyük izdiham toplaşmışdı, lakin iki il sonra ölkədə hakimiyyət əleyhinə geniş etirazlar başlamışdı.

Xudaferin.eu